Bəzən bir sənətçinin bircə qərarı yüzlərlə insanın içində gizlətdiyi duyğuları, qorxuları, hətta qəzəbi üzə çıxarır. Bu dəfə də belə oldu! Qazaxıstanda keçirilən “Silkway Star” müsabiqəsində Azərbaycanın münsifi eyni zamanda ölkəmizi Avroviziyada təmsil etmiş “Efendi” səhnə ləqəbli Samirə Əfəndiyeva — Ermənistan iştirakçısına 12 xal verəndə ölkə yenidən iki yerə bölündü.
Bir tərəf bunu xəyanət saydı, o biri tərəf isə bu addımın arxasındakı peşəkarlığı və sənətə hörməti gördü. Amma hər iki tərəfin ortasında görünməyən bir həqiqət dayanır: biz artıq illərdir duyğularla yox, reflekslərlə reaksiya veririk.
Efendini linç edənlərin çoxu onun nə dediyini belə dinləmədi… Hisslərin səsi, sözün səsini basdı.
Münsifin Vəzifəsi Bayraq Qaldırmaq Deyil!
Münsiflik — emosiyadan deyil, peşəkarlıqdan doğan qərardır.
Sənət yarışmasında “sən bizim dostumuz deyilsən” prinsipi ilə yox, “sən bu gün səhnədə nə etdinsə onun qarşılığı budur” prinsipi ilə xal verilir.
Əgər biz iddia ediriksə ki, Azərbaycan musiqisi və sənəti dünyada qəbul olunmalıdır, o zaman öz nümayəndəmizin də bu standartla davranmasına reaksiya göstərməməliyik. Əksinə, bu davranış bizim iddia etdiyimiz mədəni səviyyənin ən aydın nümunəsidir.
Sülh müqaviləsi paraflananda “gör nə gözəl addımdır” deyənlərin indi bir artistin 12 xalına bu qədər aqressiya göstərməsi isə öz-özlüyündə paradoksdur. (c)
Bəli, tariximiz var, acılarımız var. Amma sənət onların davamı deyil — nəfəsidir.
Bizim Əsl Problemimiz 12 bal deyil
Bu linçin içində iki həqiqət çox aydın görünür;
Birincisi:
Biz hələ də tənqidlə təhqiri ayırd edə bilmirik.
Bir fikrə qarşı çıxmaq olar, amma onu deyən insana qarşı kobudlaşmadan.
İkincisi:
Biz çox tez qorxuruq — “birdən yanlış başa düşərlər”, “birdən mənə də hücum edərlər” düşüncəsindən. Ona görə də hamı eyni anda eyni cümləni təkrar edir. Kütlə psixologiyası fərdi vicdanın üzərində qalib gəlir.
Və ən ağırı — bu ölkədə bütün həyatını sənətə həsr etmiş birinin qərarını müzakirə etmək əvəzinə, onu şəxsiyyət olaraq hədəfə almaq artıq normallaşıb.
Efendinin 12 xalı nə Ermənistan sevgisi idi, nə də Azərbaycanın “haqqından keçmək”.
Bu, sadəcə səhnə performansına verilən qiymət idi. Heç kim efirdə onun əlini tutub məcbur etmədi. Bu, onun vicdanı, sənətinə olan hörməti və peşəkarlığı idi. Özünündə vurğuladığı kimi “Mən sənin haqqına girə bilmərəm”
Saro Efendini qucaqlayanda, o qucaqlaşmanın içində heç bir siyasi mesaj yox idi. Sırf sənət, sırf insanlıq var idi. Amma görünür ki, biz bəzən sadə olan şeylərə ən çətin mənaları ən ağır olanları, hətta itkilərimizi yükləyirik.
Sonda…
Bu yazını Efendini qorumaq üçün yazmıram. O özü kifayət qədər güclüdür və verdiyi qərarın arxasında duracaq iradəyə sahibdir.
Bu yazı daha çox bizə aiddir — bir cəmiyyət olaraq hara getdiyimizi, hansı dəyərləri ayaq altına atdığımızı və nələri qaçırdığımızı düşünmək üçündür.
Hərdən unuduruq:
Sənət yarış meydanı deyil.
Sənət insanları bir-birinə yaxınlaşdırmaq üçündür — ayırmaq üçün yox.
Efendinin qərarı bəlkə də çoxlarımızın içindəki qaranlığı göstərdi. Amma bəlkə də elə bu qaranlığı görmək üçün həmin 12 bal lazım idi.