Musiqi bəzən bir xalqın nəfəsi kimi eşidilir. Hər millətin öz taleyindən, sevinci və kədərindən yoğrulmuş bir ahəngi var. Azərbaycan üçün bu nəfəs Üzeyir Hacıbəyovdur. Onun notları kimliyimizin səsi, ruhumuzun dirənişi, yaddaşımızın işığıdır.
Üzeyir Hacıbəyov Azərbaycanın ilk musiqi beşiyinə çevrilən insan idi. “Leyli və Məcnun” operası ilə təkcə Şərq dünyasının deyil, bütün musiqi tarixinin bir səhifəsini dəyişdi. Bu əsər yalnız bir eşq dastanının səhnələşdirilməsi deyildi; bu, muğamın klassik opera ilə əl-ələ verməsi, Şərq və Qərbin bir səhnədə görüşməsi idi. Sanki min illərin səsi birdən-birə Avropa not dəftərinin üzərinə köçürülmüşdü.
Əslində, “Leyli və Məcnun” sadəcə bir musiqi əsəri deyil, milli özünüdərk manifestidir. O dövrdə Azərbaycan xalqı hələ milli kimliyini bərqərar etmək yolunda idi. Bu opera isə həm dilimizdə, həm musiqimizdə xalqın gücünü göstərdi. Muğamın improvizasiya azadlığı Avropa operasının strukturu ilə birləşərək, bənzərsiz bir sintez yaratdı. Elə buna görə də “Leyli və Məcnun” dünyada ilk milli opera kimi tarixə düşdü.
Onun yaradıcılığında qəhrəmanlıq motivləri də ön plandadır. “Koroğlu” operası xalqın mübarizə əzmini, azadlıq yanğısını, haqq və ədalət uğrunda dirənişini səhnəyə gətirir. Burada həm xalq dastanının qüdrəti, həm də simfonik orkestrin gücü birləşərək, Azərbaycan insanının ruhunu əbədiləşdirir. “Koroğlu”nun uvertürası artıq özlüyündə bir müstəqil simfonik tabloya çevrilib və bu gün də simfonik orkestr ifalarının zirvəsində dayanır.
Bununla yanaşı, Üzeyir Hacıbəyovun gülüş və sevgi dolu əsərləri də var. “Arşın mal alan” musiqili komediyası ilə o, yalnız milli teatrımızı yox, həm də dünya mədəniyyətini zənginləşdirdi. Bu əsər musiqisi ilə yanaşı, həm də mətni, süjeti ilə xalqa yaxın oldu. Sadə insanların gündəlik həyatından götürülən yumor, sevgi və azadlıq arzusu bütün dünyada sevilərək səsləndi. “Arşın mal alan” bir çox dillərə tərcümə olundu, səhnələrdə yüzlərlə dəfə oynandı, filmlərə çevrildi. Beləliklə, Üzeyir Hacıbəyovun adı artıq sərhədləri aşaraq, beynəlxalq mədəniyyətə qarışdı.
Onun hər əsəri bir vətən dastanı, bir ruh tərcüməsidir. “Koroğlu” operası xalqın qəhrəmanlıq yaddaşıdır, “Arşın mal alan” isə sevginin sadəliyini və xalq yumorunu bütün dünyaya tanıdan bir musiqi dilidir. Və elə buna görədir ki, 18 sentyabr Üzeyir Hacıbəyov günüdür. Milli musiqi günümüz, səsimizin, varlığımızın bayramı.
Bu gün dahi bəstəkarın bəstələri bizə xatırladır ki, musiqi sadəcə ritm deyil, o həm də yaddaşdır. Bir xalq öz musiqisi ilə dirilir, özünü tapır və sabahına güvənir